Op die vragen probeerde Techniek Nederland een antwoord te krijgen in het Grote Techniek Debat. Vertegenwoordigers van vijf partijen, in alfabetische volgorde:
- Derk Boswijk, nummer 3 op de kieslijst voor CDA;
- Mona Keizer, nummer 2 op de kieslijst van BBB;
- Silvio Erkens nummer 11 op de kieslijst voor de VVD;
- Suzanne Kröger, nummer 7 op de kieslijst voor Groen Links/PvdA; en
- Tjebbe van Oosterbruggen, 15e op de kieslijst voor NSC. Drie mannen, twee vrouwen.
Honderdtachtig man publiek, waarbij het zwaartepunt in de verhouding man/vrouw nog wat meer op de mannelijke kant lag. En één debatleider, om het gesprek in goede banen te leiden: Roderik van Grieken.
Rood, groen, blauw
In reactie op de openingsvraag debatleider van Van Grieken aan de zaal: “Bent u van plan te gaan stemmen op 22 november?” kleurde de zaal grotendeels groen, voor ja. Maar op de vraag of al die stemmers al weten wat ze willen gaan stemmen, gaan de stembordjes in alle kleuren omhoog: groen voor ja, blauw voor ongeveer, en rood voor ‘geen flauw idee’. Voor de deelnemers aan het debat is er duidelijk ruimte om nog twee derde van de zaal voor zich te winnen.
Thema’s voor de technieksector
Duurzaamheid, werknemerstekort en mobiliteit: het zijn drie belangrijke thema’s in de techniek. Misschien geven drie thema’s en vijf partijen wat weinig houvast om als installateur je stemrichting te bepalen. Om elk thema duidelijk te maken, vertelt een ondernemer in een video wat hem of haar bezighoudt en geeft dan de stelling voor het debat.
Salderingsregeling zonnepanelen
Het eerste onderwerp dat tijdens het Grote Techniek Debat aan de orde kwam, was de salderingsregeling voor zonnepanelen. Over het afbouwen van die regeling wordt al jaren gepraat, maar een definitief besluit is er nog altijd niet. Ondernemer Dursun Kiliç vindt dat er duidelijkheid moet komen voor bedrijven én consumenten. Hij poneerde de stelling dat de salderingsregeling zo snel mogelijk worden afgeschaft. Mona Keijzer, nummer twee op de lijst van de BBB en tot twee jaar geleden nog staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat, was het niet met Kiliç eens. “Consumenten hebben massaal geïnvesteerd in zonnepanelen. Den Haag schrikt zich vervolgens een hoedje en verandert van koers,” zei Keijzer.
Ook Suzanne Kröger (GroenLinks-PvdA) vond dat het nog te vroeg was om de salderingsregeling af te bouwen. VVD-kandidaat Silvio Erkens vindt dat het afbouwen vooral geleidelijk moet gebeuren. Erkens: “Schaffen we nu de salderingsregeling af, dan zijn consumenten overgeleverd aan de energieleveranciers.”
Ook duurzaam: de hybride warmtepomp
Van Grieken stuurde het debat ook naar de verplichting om cv-ketels na 2026 te vervangen door een hybride warmtepomp. “Dat staat niet in elk verkiezingsprogramma. Hoe staat u daar in?” Derk Boswijk antwoorde, dat het CDA gelooft in de hybride warmtepomp als tussenstap op weg naar fossielvrij. Namens de BBB nuanceerde Mona Keijzer dat dat alleen kan, als het haalbaar en betaalbaar is. “Je kunt de mensen geen hybride warmtepomp door de strot duwen.” Kröger van Groen Links/PvdA ziet liever dat er eerst vol wordt ingezet op woningisolatie, en pas daarna bekijken wat de beste oplossing is: hybride, all-electric of een warmtenet.
Arbeidsmigratie van buiten de EU
Aukje Kuypers, algemeen directeur van installatiebedrijf Kuijpers, presenteerde de stelling dat een volgend kabinet arbeidsmigratie uit niet-EU-landen actief moet gaan stimuleren. Op die manier zou het tekort aan technische vakmensen kunnen worden teruggedrongen. Vier van de vijf aanwezige kandidaten voor de Tweede Kamer wezen dat standpunt van de hand. Alleen Derk Boswijk (CDA) zag moet zijn en dat een actief wervingsbeleid buiten de EU als een reëel uitgangspunt voor nieuw beleid. Daarnaast benoemde Boswijk in navolging van Keijzer en Erkens, dat werken fiscaal lonend moet zijn, en dat er vooral ook meer jongeren voor een opleiding in de techniek moeten willen kiezen.
Zero-emissiezones
Martin Hoekstra, directeur van ST/Warmte, stelde dat de zero-emissiezones in de Nederlandse steden te snel worden ingevoerd. De stelling die hij ter tafel bracht was dat de invoering van zero-emissiezones moet worden uitgesteld tot 2030. Dat werd de deelnemers aan het debat wat te gortig, maar de meeste partijen waren wel van mening dat uitstel voor kleinere ondernemers bespreekbaar moet zijn. Alleen Suzanne Kröger (GroenLinks-PvdA) hield vast aan volledige invoering op 1 januari 2025. Compensatie moet volgens haar komen uit subsidies op de aankoop van elektrische voertuigen. Tjebbe van Oostenbruggen, oud-ondernemer en nu kandidaat voor NSC, benadrukte wel dat ondernemers zich moeten voorbereiden: “Dit komt eraan, zorg dat je je aanpast.”
Boeren, burgers, bitterballen
Doekle Terpstra, voorzitter van Techniek Nederland, sloot het debat af. “De onderwerpen die vandaag in het Grote Techniek Debat voorbijkomen, zijn bepalend voor de toekomst van Nederland. Energietransitie, bereikbaarheid van onze steden, het tekort aan technische vakmensen; stuk voor stuk uitdagingen die we snel en goed moeten aanpakken. De technieksector staat daarin centraal. De keuzes die een nieuw kabinet gaat maken, zijn voor ons dan ook van groot belang. Vandaag zagen we een mooi debat waarin partijen het op een respectvolle manier met elkaar oneens zijn.” Na deze plechtige woorden kreeg hij de lachers op zijn hand, door tussen neus en lippen door te laten vallen, dat Mona Keijzer bij de uitnodiging voor het debat wel bitterballen na afloop had bedongen.
